قورقوشم (Pb) کانزایەکی سروشتییە کە لەناو بەرد و خاکی زەویدا دەدۆزرێتەوە، بەڵام چالاکییە مرۆییەکانی وەک دەرهێنانی کان، پیشەسازی، و سووتاندنی سووتەمەنییە فۆسیلییەکان دەبنە هۆی بڵاوبوونەوەی بۆ ناو ژینگە. قورقوشم بێبۆن و بێتامە و لە چەندین بەرهەمی جۆراوجۆردا بەکاردێت وەک باتری، بۆری، سەقف، ئامێری پزیشکی، ڕووکاری سیرامیک و شوشەواڵە. بەهۆی مەترسییە تەندروستییەکانیەوە، بەکارهێنانی قورقوشم لە بۆیەی ماڵاندا لە ساڵی ١٩٧٨ەوە قەدەغە کراوە، هەروەها لە لێحێمی بۆری ئاو لە ١٩٨٦، لە بەنزین لە ١٩٩٥، و لە لێحێمی قوتووی خواردن و فۆیلەکانی سەر شووشەی شەراب لە ساڵی ١٩٩٦ەوە قەدەغە کراوە. هەروەها دەزگای خۆراک و دەرمانی ئەمریکا (FDA) سنووربەندی بۆ بڕی قورقوشم لە سیرامیکدا داناوە.
قورقوشم و پێکهاتەکانی وەک مادەی ئەگەری شێرپەنجە بۆ مرۆڤ دادەنرێن و دەتوانن زیان بە نزیکەی هەموو ئەندامەکانی جەستە بگەیەنن. هەڵمژین یان خواردنی قورقوشم بە هەمان شێوە مەترسیدارە، بەتایبەت منداڵان زیاتر بەرەوڕووی مەترسی دەبنەوە. ژەهراویبوون بە قورقوشم لە منداڵاندا دەبێتە هۆی تێکچوونی مێشک، فێ، کەمخوێنی، تێکچوونی گورچیلە، و کێشەی فێربوون یان ڕەفتاری. ئەو ژنە دووگیانانەی بەر بڕێکی زۆری قورقوشم دەکەون، لەژێر مەترسی لەبارچوونی کۆرپەلە، لەدایکبوونی پێشوەختە، و کەمی کێشی کۆرپەلەدان. تەنانەت بەرکەوتنی دووبارە بە بڕێکی کەمیش دەبێتە ڕێگر لەبەردەم گەشەی جەستەیی و دەروونی منداڵ. بەرکەوتنی درێژخایەن دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی قورقوشم لە جەستەدا، کە سەرەنجام دەبێتە هۆی ژەهراویبوون بە قورقوشم.
- Lead (Pb): قورقوشم؛ کانزایەکی قورسی ژەهراوییە
- Fossil fuels: سووتەمەنییە فۆسیلییەکان؛ وەک نەوت، خەڵوز و گازی سروشتی
- Ceramic glazes: ڕووکاری سیرامیک؛ ئەو ماددە شوشەییەی بۆ درەوشانەوە دەدرێت لە سیرامیک
- Solder: لەحیم
- Carcinogens: ئەو ماددانەی دەبنە هۆی دروستبوونی شێرپەنجە
- Inhalation: هەڵمژین؛ چوونە ناوەوەی ماددە بۆ ناو سییەکان لە ڕێگەی هەناسەوە
- Ingestion: قووتدان/خواردن؛ چوونە ناوەوەی ماددە بۆ ناو کۆئەندامی هەرس
- Anemia: کەمخوێنی؛ کەمی خڕۆکە سوورەکان یان هیمۆگلۆبین لە خوێندا
- Miscarriages: لەبارچوون؛ لەدەستدانی کۆرپەلە پێش کاتی لەدایکبوون
- Chronic exposure: بەرکەوتنی درێژخایەن؛ بەرکەوتن بە ماددەیەک بۆ ماوەیەکی زۆر
- mining: دەرهێنانی کان