تا چەند سەدەی پێش، ژنان لە کاتی منداڵبووندا ڕووبەڕووی مەترسیی مردن، برینداربوون و نەخۆشی دەبوونەوە. هۆکاری سەرەکیی مردنیان، نەخۆشییەک بوو بە ناوی تای منداڵبوون. هەرچەندە ئێستا دەزانین کە ئەمە بەهۆی تەشەنەی بەکتریا بووە، بەڵام ئەو کاتە کەس نەیدەزانی هۆکارەکەی چییە یان چۆن ڕێی لێ دەگیرێت. هەموو شتێک وەک نهێنی بوو.

بەڵام لە ساڵی ١٨٤٦ کە پزیشکێکی هەنگاری بە ناوی ئیگناتس زێمڵڤایس (Ignaz Semmelweis) وەک پزیشکی منداڵبوون لە نەخۆشخانەی گشتی دەستی بە کارکردن کرد، گۆڕانکاری دەستی پێ کرد. سەرنجی دا کە ڕێژەی مردن بەهۆی تا لەو دایکانەی کە لە ژوورێکدا منداڵیان دەبێت کە مامانەکان بەڕێوەی دەبەن، زۆر کەمترە بە بەراورد بەو ژوورانەی کە پزیشکەکان و خوێندکارەکانی لێن.

ئیگناتس لێکۆڵینەوەی زیاتری کرد و بۆی دەرکەوت کە پزیشکەکان و خوێندکاران زۆر جار لەدوای پشکنینی تەرمی مردووەکان ڕاستەوخۆ دێن بۆ بەشی منداڵبوون بۆ سەردانی دایکەکانیش. هەر لەو کاتانەدا، هاوکارێکی ئیگناتس کە لە کاتی پشکنینی تەرمێکدا دەستی بڕابوو، هەر بەهۆی ئەو نەخۆشییەی دایکان دوای منداڵبوون تووشی دەبوون گیانی لە دەست دا. بە بینینی ئەمانەوە، بۆ ئیگناتس دەرکەوت کە پزیشکان و خوێندکاران شتێکیان بە دەستیانەوە لە ژووری پشکنینی مردووەکانەوە دەگوازنەوە بۆ بەشی منداڵبوون و ژنەکانی پێ نەخۆش دەخەن.

بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم کێشەیە، بەرنامەیەکی دانا کە پێویستە بوو هەموو کەسێک پێش ئەوەی بچێتە ناو بەشی منداڵبوون دەبووایە دەستی بشوات. دوای ماوەیەک، ڕێژەی مردن بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش دابەزی. کارەکانی ژیانی زۆرێک لە دایکەکانی ڕزگار کرد.

ئێستا، تۆ پێت وایە کە ئەم ئەنجامانە بەسن بۆ سەلماندنی پێویستبوونی دەستشتن بۆ ڕزگارکردنی ژیانی خەڵک. وایە؟ بەداخەوە، ئەو کاتە وا نەبوو. بەرهەڵستی هەوڵەکانی ئیگناتس بوونەوە بۆ ئەوەی دەستشتن بکاتە مەرجێک، چونکە باوەڕیان بە بەڵگەهێنانەوەکەی ئەو نەبوو. هاوکارەکانی پشتیان لێ کرد و ئەویش ناچار بوو نەخۆشخانەکە بە جێ بهێڵێت. ڕۆیشت بۆ نەخۆشخانەیەکی دیکەی هەنگاریا و لەوێ توانیی ڕێژەی مردن بۆ دایکان زۆر کەم بکاتەوە. بەڵام لەوێش بەردەوام بەرەنگاری بیرۆکەکانی دەبوونەوە و بۆیە وردە وردە باری تەندروستیی تێک چوو.

بەداخەوە، دوا ڕۆژەکانی ژیانی لە پەناگەیەکی دەروونی بەسەر برد و لە تەمەنی ٤٧ ساڵیدا مرد.

ئیگناتس زێمڵڤایس پێشەنگێکی تەندروستیی گشتی بوو کە لەسەر بنەمای سەرنجی زیرەکانەوە، ڕێوشوێنی ڕزگارکردنی ژیانی گرتە بەر. هەرچەندە هەوڵەکانی بۆ گۆڕینی بیرۆکە و پرۆسە باوەکانی ئەو کاتە سەرکەوتوو نەبوو، بەڵام ئەمڕۆ دەستشتن وەک یەکێک لە کاریگەرترین ڕێگاکان بۆ ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی تەشەنە و بەردی بناغەی کۆنترۆڵی هەوکردن ناسراوە.

و ئەمە چیرۆکی ئیگناتس زێمڵڤایس و خەباتەکەیەتی بۆ ڕێگریکردن لە مردنی دایکان بوو.