نووسەر: هانا زانست
هەندێک بانگەشەی ئەوە دەکەن کە «فێمینیزمی باش و خراپمان نییە. بۆ هەموو چوارچێوەیەکی فیکری وێرانکەرە!»
ئەمە گشتانێکی فراوانە کە پشتی بە هیچ بەڵگەیەک نەبەستووە و ئەو ڕاستییە پشتگوێ دەخات کە فێمینیزم بزووتنەوەیەکی جۆراوجۆرە و لەگەڵ زۆر بیرۆکەی تردا تێکەڵ کراوە و بیروڕا و ڕێگای جیاوازی زۆری تێدایە. ئەمەی خوارەوە ڕوونی دەکاتەوە کە بۆ چی ئەم بانگەشەیە لە ڕووی لۆژیکییەوە کێشەی هەیە و هەروەها دیدێکی دادپەروەرانە و بە بەڵگە پشتگیری کراو دەخاتە ڕوو سەبارەت بە چوارچێوە جیاوازەکانی فێمینیزم و کاریگەرییان لەسەر کۆمەڵگا.
فێمینیزم چییە و چوارچێوەکانی چین؟
فێمینیزم بزووتنەوەیەک و کۆمەڵە بیروڕایەکە کە ئامانجی دروستکردنی یەکسانیی جێندەرییە، بە تایبەتی بە پشتیوانیکردن لە مافەکانی ژنان و بەرەنگاربوونەوەی دژی مامەڵەی نادادپەروەرانە لەسەر بنەمای جێندەر. ئەم بزووتنەوەیە تەنیا یەک شێوازی بیرکردنەوە نییە، بەڵکوو چوارچێوەی جیاوازی تێدایە وەک:
- فێمینیزمی لیبراڵ: سەرنج دەخاتە سەر بەدەستهێنانی یەکسانی جێندەری لە ڕێگەی گۆڕینی قانوونەکان و ڕێساکانەوە.
- فێمینیزمی ڕادیکاڵ: بیروڕای وایە کە نایەکسانی جێندەری ڕەگێکی قووڵی لە کۆمەڵگادا داکوتاوە و دەبێت تەواوی سیستەمەکە بگۆڕێت بۆ کۆتاییهێنان بە باڵادەستیی پیاو.
- فێمینیزمی ئینتەرسەکشناڵ: لێکۆڵینەوە لەوە دەکات کە چەندە جێندەر لە پۆلە کۆمەڵایەتییەکانی وەک نەژاد و چینی کۆمەڵایەتیدا ڕووبەڕووی سەرکوتکردن دەبێت.
هەریەک لە ئەمانە باوەڕ و ڕێگای جیاوازی هەیە بۆ کارکردن بەرەو یەکسانی.
ئایا فێمینیزم وێرانکەرە؟
لێکۆڵینەوەکان دەری دەخەن کە فێمینیزم کاریگەریی ئەرێنی زۆری لەسەر کۆمەڵگا هەبووە:
- پێشکەوتنی کۆمەڵایەتی و ئابووری: چالاکیی فێمینیستەکان دەستڕاگەیشتنی ژنان بە پەروەردە، کار و چاودێریی پزیشکیی زیادتر کردووە و بووەتە هۆی بەهێزترکردنی ئابووری و تەندروستتربوونی کۆمەڵگاکان.
- کەمکردنەوەی توندوتیژیی جێندەری: بزووتنەوە فێمینیستییەکان ڕۆڵی سەرەکییان هەبووە لە دانانی یاسا و ڕێسای کۆمەڵایەتی بۆ پاراستنی خەڵک لە توندوتیژیی جێندەری.
- پێشخستنی کەرامەتی مرۆیی: ئامانجی سەرەکیی فێمینیزم ناسینەوەی کەرامەتی یەکسان و مافی هەموو جێندەرەکانە کە لەگەڵ بەها جیهانییەکانی مافی مرۆڤ یەک دەگرێتەوە.
شیکردنەوەی لۆژیکی
گوتنی ئەوەی کە فێمینیزم «وێرانکەرە بۆ دژە ژنەکان و پیاوسالارەکان» شتێکی ڕوونە و پێویست بە باسکردن نییە. هەر بزووتنەوەیەک باسی گۆڕانکاری بکات، ئەو کەسانە کە دەیانەوێت شتەکان وەک خۆی بمێننەوە تووڕە دەکات. بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە کە بزووتنەوەکە زیانبەخشە؛ تەنیا مانای ئەوەیە هەندێک کەس بەرەنگاری گۆڕانکاری دەبنەوە. هەروەها ئەو بیرۆکەیەی کە فێمینیزم زیان بەو کەسانە دەگەیەنێت کە گرنگی بە کەرامەتی مرۆڤ دەدەن، چەواشەکارانەیە. لە ڕاستیدا ئامانجی سەرەکی فێمینیزم بریتییە لە پێشخستنی دادپەروەری و کەرامەت و مافی یەکسان بۆ هەمووان، لە هەر جێندەرێک کە ببن. هیچ بەڵگەیەکی پتەو و هۆکارێکی لۆژیکی نییە بۆ ئەوەی بانگەشەی ئەوە بکەین کە فێمینیزم هەمیشە زیانبەخشە. لە واقیعدا بزووتنەوە فێمینیستەکان یارمەتیدەر بوون لە باشترکردنی مافی مرۆڤ و دادپەروەری و کوالێتی ژیانی زۆر کەس. ئەگەر خەڵک بیانەوێت ڕەخنە لە فێمینیزم بگرن، ئەوا ئەو ئارگیومێنتانە دەبێت لەسەر بنەمای ڕاستییەکان بن و هەروەها دان بەو کارە ئەرێنییەدا بنێن کە فێمینیزم لە بوارە جیاوازەکاندا کردوویەتی.