فێمینیزمی لیبراڵ، کە زۆر جار پێی دەگوترێت فێمینیزمی باو یان چاکساز، یەکێکە لە سێ مەکتەبە فەلسەفییە گەورە و بنەڕەتییەکانی فێمینیزم. فێمینیزمی لیبراڵ تیشک دەخاتە سەر بەدەستهێنانی یەکسانیی جێندەری لە ڕێگەی چاکسازییە سیاسی و یاسایییەکانەوە کە لە چوارچێوەی ئێستای دیموکراسییە لیبراڵییەکاندا کار دەکەن. ئەم بەشەی فێمینیزم ڕەگێکی مێژوویی قووڵی هەیە، دەگەڕێتەوە بۆ شەپۆلی یەکەمی فێمینیزم لە سەدەی نۆزدەیەمدا، کە بە پلەی یەکەم هەوڵی دەدا ژنان وەک هاووڵاتی یەکسان بناسرێن و داوای مافە بنەڕەتییەکانی وەک مافی دەنگدان و دەستڕاگەیشتن بە خوێندنیان دەکرد.

بنەمای سەرەکیی فێمینیزمی لیبراڵ ئەو باوەڕەیە کە نایەکسانیی جێندەری لە ئەنجامی ڕەتکردنەوەی ماف و دەرفەتی یەکسانی یاسایی و سیاسی بۆ ژنان سەرهەڵدەدات. لایەنگرانی ئەم بۆچوونە باس لەوە دەکەن کە زۆر جار بیروباوەڕە کۆمەڵایەتییەکان بە هەڵە ژنان بە کەسانی کەمتر لێهاتوو لە ڕووی هزری یان جەستەیی نیشان دەدەن، کە دەبێتە هۆی جیاکارییەکی سیستەماتیک لە بوارە گشتییەکاندا وەک ئەکادیمیا، سیاسەت، و بازاڕی کار. فێمینیستە لیبراڵەکان جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە ژنان وەک پیاوان خوازیاری دەستڕاگەیشتن بە خوێندن، توانای بەدەستهێنانی بژێوییەکی شایستە، و توانای دابینکردنی پێداویستییەکانی بنەماڵەیانن.

فێمینیزمی لیبراڵ بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە دەوڵەت دەبەستێت بۆ بەدیهێنانی ئامانجەکانی و حکومەت وەک پارێزەری مافەکانی تاک دەبینێت. ستراتیجییە سەرەکییەکان کە فێمینیستە لیبراڵەکان پەیڕەوی دەکەن بریتین لە داکۆکیی یاسایی و چاکسازیی سیاسەت بۆ هەڵمەت هەڵگرتن بۆ یاسای دژی هەڵاواردنی ڕەگەزی، داواکاریی مافەکانی زاوزێ، بەرزکردنەوەی دەنگی یەکسان بۆ کاری یەکسان و دەستڕاگەیشتنی دادپەروەرانە بە خوێندن و کار. هەوڵە مێژووییەکانی تایبەت بە هەموارکردنی مافی یەکسان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا نموونەیەکە لەم تیشکخستن بەسەر یەکسانیی یاسایی.

جگە لە چوارچێوە یاسایییەکان، فێمینیزمی لیبراڵ هەڵمەتەکانی دەرفەتی یەکسانیش ئەنجام دەدات. کار بۆ کۆتایی هێنان بە هەڵاواردنی ڕەگەزی لە کاردا، باشترکردنی مەرجەکانی کارکردن و پەرەدان بە بەشداریی زیاتری پیاوان لە بەخێوکردنی منداڵدا دەکات. لەوەش زیاتر، فێمینیزمی لیبراڵ بە گشتی بە فراوانخوازی و پێشکەوتنخوازیی کۆمەڵایەتی ناسراوە، زۆر جار پشتگیری لە دامەزراوەکانی ناو کۆمەڵگە دیموکراسییە لیبراڵەکان دەکات و ئامانجی دروستکردنی پشتیوانییەکی بەرفراوانە بۆ دۆزە فێمینیستییەکان لە سەرانسەری پانتایی سیاسی.

ڕەخنەکان لە فێمینیزمی لیبراڵ

سەرەڕای کاریگەرییە فراوانەکەی، فێمینیزمی لیبراڵ ڕووبەڕووی چەندین ڕەخنەی بەرچاو دەبێتەوە. یەکێک لە ڕەخنە سەرەکییەکان ئەوەیە کە مەیلی هەیە تەنیا تیشک بخاتە سەر ئەزموون و نیگەرانییەکانی ژنی سپی و چینی ناوەند و چاوپۆشی لە کێشە هەستیارەکانی ڕەگەز و چین دەکات. ئەم خاڵە کە ئاماژەی پێ کرا بە تایبەت هانی پەرەسەندنی ئینتەرسێکشناڵیتی وەک چوارچێوەیەکی چاکساز داناوە.

ڕەخنەیەکی دیکەی گرنگ کە زۆر جار لەلایەن فێمینیستە ڕادیکاڵەکانەوە دەربڕاوە ئەوەیە کە فێمینیزمی لیبراڵ بە هەوڵدان بۆ چاکسازی لەناو سیستەمە پیاوسالارییە بەردەستەکاندا سەرکەوتوو نابێت لە بەرەنگاربوونەوەی لەگەڵ پێکهاتە بنەڕەتییەکانی جێندەر و دەسەڵات. ڕەخنەگران پێیان وایە کە تەنیا گۆڕانکارییە دامەزراوەیییەکان بەس نین بۆ ڕزگارکردنی ژنان چونکە وەها ژنان بە دەوڵەتێکی پیاوسالارییەوە دەبەسترێنەوە و وابەستە بن. ئەم بۆچوونە پێشنیاز دەکات کە لە کاتێکدا بەهێزکردنی تاک ئامانجێکی باشە ئەگەر لەگەڵ ڕەخنە لە پێکهاتە پیاوسالارییەکان یەک نەگرێتەوە ئەگەری ئەوەی هەیە باری سەرکەوتن بەسەر بەربەستە سیستەماتیکەکاندا بخاتە سەر شانی تاک؛ ئەمەش لەوانەیە ئەو نایەکسانییانەی دەیەوێت چارەسەریان بکات، بەردەوام بێ لە شاردنەوەی ڕەگ و ڕیشە دامەزراوەیییەکانیان.

سەرەڕای ئەوەش، فێمینیزمی لیبراڵ هەندێک جار تۆمەتبار دەکرێت بە هەڵسەنگاندنی سەرکەوتنی ژنان لەسەر بنەمای پێوەرەکانی پیاوان. لە ساڵانی دواییدا، ڕەخنەگران هەندێک شێوەی فێمینیزمی لیبراڵ وەک «فێمینیزمی نیولیبراڵ» وەسف دەکەن بەوەی کە ئەم ڕێبازە دەتوانێت پرسە کۆمەڵایەتییەکان بە گواستنەوەی باری گۆڕانکاری لە دەوڵەتەوە بۆ سەر ژنان بە شێوەی تاکەکەسی و ئەمەش ئەو ڕوانگە بەهێز دەکات کە داوای گۆڕانکارییەکی قووڵتری کۆمەڵایەتی ناکات. مێژوویی فێمینیزمی لیبراڵ ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە هەر کاتێک بۆچوونێکی زاڵ پێش دەکەوێت، زۆر جار تووشی ڕەخنەی ناوخۆیی دەبێتەوە لەلایەن ئەو گرووپە پەراوێزخراوانەی کە ئەزموونەکانیان بە شێوەیەکی تەواو نوێنەرایەتی نەکراوە؛ ئەمەش ئەوە دەردەخات کە پەرەسەندنی فێمینیزم تەنیا بە گۆڕانکارییە دەرەکییەکانی کۆمەڵگە بەڕێوە ناچێت، بەڵکوو بە مشتومڕە ناوخۆیییەکان و خەباتی بەردەوام بۆ گشتگیری و نوێنەرایەتی زیاتر لەناو بزووتنەوەکەی خۆیدا بەڕێوە دەچێت.